چهارشنبه, 26 تیر 1398
13:14

متن و عکس مهدی گلی

راهنمای تور

 

موقع انتخاب یک مقصد گردشگری،
همه ما به دلایل مختلفی که برای این انتخاب وجود دارد، فکر می‌کنیم و خب وقتی تعداد این دلایل به حد نصاب مورد نظرمان برسند، بی‌شک بار سفر می‌بندیم و راهی می‌شویم. دیدن دومین مسجد چهار ایوانی جهان اسلام، یکی از دو تک مناره کتیبه‌دار مسجد پامنار، یخچال، آب انبار، کاخ امیرآباد، کاخ سرهنگ آباد و حسینیه کوچک و بزرگ، بازار و ده‌ها اثر تاریخی دیگر اولین دلیل من برای سفر به «زواره» بود. اما دو دلیل مهم دیگر هم وجود داشتند؛ اول اینکه به دنبال دیدار از کویر منحصر به فرد «دق سرخ» بودم و دوم اینکه می‌خواستم به دیدن بانویی بروم که عاشق وطنش است و عاشق میهمان نوازی و برای همین آرمان، زندگی مرفه خود را در تهران رها کرده و به زادگاهش بازگشته و کارهایی فرهنگی در زمینه گردشگری انجام می‌دهد.

 

از اصفهان به سمت زواره
برای رسیدن به زواره، از «اصفهان» به «دولت آباد» می‌رویم و بعد تا «حبیب آباد». از آنجا به «کمشچه» و «اردستان» می‌رسیم و بعد از طی کردن فاصله 14 کیلومتری، در «زواره» هستیم. زواره در غرب با نطنز و آران و بیدگل و کاشان و از شرق با نائین و از جنوب با اصفهان و از شمال با استان سمنان همجوار است و شهری تاریخی در حاشیه کویر مرکزی ایران به شمار می‌رود و نام برادر رستم را بر خود دارد. می‌گویند از دو واژه پهلوی «زو» و «آره» به معنای «راه دریایی» تشکیل شده است و نشان از همنشین بودن مردمان این شهر با دریاچه مرکزی ایران در زمان‌های دور دارد. به زواره که می رسید، چیزی که خیلی نمایان است، تمیزی شهر است و نشان از فرهنگ سازی خوبی است که در این زمینه انجام شده. لهجه مردمان زواره نزدیک است به یزدی‌ها، ولی اصطلاحات خاص خودشان را دارند و بسیار شیرین صحبت می کنند.

 

لذت پیاده روی در کویر سرخ و کوهستان برفی یک منطقه
زواره را به سمت نائین ترک می کنیم و به سمت کویر می رویم. کویر ماسه ای زواره در 12 کیلومتری این شهر است و «کویر دق سرخ» حدود 60 کیلومتر بیرون زواره. فرعی سمت چپ پس از 14 کیلومتر خاکی ما را به دق سرخ می رساند. برای رسیدن به کویر دق سرخ و دیدن جلوه های زیبای این منطقه می توانید از روستای کریم آباد و روستای جهان آباد هم مسیر خود را آغاز کنید، ولی ما این راه را انتخاب کردیم. اینجا می توانید آسمان صاف و نزدیک به زمین را تجربه کنید و از پیاده روی لذت ببرید. بافت‌های کویری که شما دیده اید و با آن آشنا هستید بیشتر ماسه زار است یا دریاچه نمک، اما اینجا که می رسید تا چشم کار می کند زمین صاف است بدون هیچ گونه عارضه طبیعی و در افق آسمان و زمین به هم پیوند می خورند. «دق» به معنای خاک کوبیده شده است. به عبارتی، سرخی خاک این منطقه سبب نام‌گذاری این کویر زیبا شده است.

 

سراب در هر سو ما را به سوی خود فرا می خواند
اینجا هیچ سایه ای نمی توانید بیابید؛ هیچ سرپناهی. در اینجا به یاد جمله معروف «خسی در میقات» می افتم و معنای آن را درک می کنم. کویر دق سرخ پتانسیل خیلی خوبی برای گردشگری دارد، اما کمتر مورد توجه قرار می گیرد. ساعتی در آرامش کویر پیاده روی می کنم و راهی می شوم به سوی مقابل به کوهستان. کوه های برفی دیان در جنوب این منطقه با ارتفاع 2944 متر جلوه دیگری از همراهی کوهستان و در یک سو و کویر در سوی دیگر است. این یکی دیگر از جاذبه های بی شمار ایران عزیزمان است.

 

پایگاهی برای طبیعت‌گردان در دامنه کوه
به سمت زواره که برمی گردیم، بعد از روستای «محمد آباد» که تنها آبادی مسیر است، یک آب انبار خرابه در سمت راست جاده نیمه‌ساز که فقط فاز یک آن راه افتاده را دوست دارم؛ چرا که صاحبش آشنا به اصول طبیعت گردی است و تمام سعی خود را کرده که آسیبی به طبیعت زیبای دیان که نزند هیچ، نگاهبانی باشد برای مهاجمان حیات وحش! خانم عامری صاحب این خانه – هتل است که با عشق زیادی از تاریخ زادگاهش می گوید و میهمان نوازی می کند. او غیر از این خانه یک میهمانسرای سنتی و یک هتل سنتی هم بنا کرده که در همه ایام سال پذیرای میهمانان ایرانی و خارجی است.

 

دیوار عجیب میان شبستان مسجد جامع!
حالا به زواره برمی‌گردیم برای دیدن بافت قدیمی شامل بازار و حسینیه کوچک و حسینیه بزرگ، مسجد جامع و مسجد پامنار و یخچال قدیمی که حس و حال ایران سلجوقی و صفویه را به آدم می‌دهد. مسجد جامع زواره اولین مسجد چهارایوانی از دوران سلجوقی است. داخل مسجد غیر از گچبری‌ها و آجرکاری‌ها و خط بنایی کوفی بسیار زیبای گنبد، شبستان، مهتابی‌ها، ایوان‌ها و بخش‌های مختلف مسجد چیز دیگری چشم را به خود خیره می کند و آن دیواری است که بین دو ستون در شبستان کشیده شده با رگه های گچ! عجیب است، ولی هست؛ دلیل آن را جویا که شدم، فهمیدم که چند سال پیش دیوار این سمت مسجد خراب می شود و بقیه مسجد را نیز به سمت خود می کشاند و مردم به دنبال یک مرهم فوری، داربست می زنند و بین دو ستون را دیوار می کشند و این است که وقتی به شبستان می نگرید، دیگر از 40 ستون و فضاهای بین آن خبری نیست، بلکه ستون است و دیوار. بعدازظهرها که می شود تاریخ های زنده این سرزمین دور هم می نشینند و از هر چیز برای هم تعریف می کنند تا موقع نماز بشود و به مسجد بروند. با هر کدام از آنها که هم صحبت می شوم، با لهجه ای شیرین و رویی باز مرا به خانه خود دعوت می کنند.

 

تماشای شهر از بالای تک منار
مقصد بعدی ما در زواره، مسجد تک مناره پامنار است که از دیر بازهمچون فانوس های دریایی راهنمای مسافران کویر بوده است. این منار در دیگر سوی بافت قدیمی خودنمایی می کند؛ مسجدی بسیار کوچک با مناری بسیار بلند. بالای منار که می ایستی شهر زیر پایت است و همه جا را می بینی؛ چون اینجا خبری از ساختمان های بلند و آسمان خراش های دلخراش نیست. اینجا خاک و کاهگل و صفا و صمیمیت است که موج می زند. خوب است که هنوز چنین مکان هایی هستند برای آنها که دنبال آرامشند. از دیگر دیدنی های زواره می توان به جنگل های تاغ نزدیک زواره اشاره کرد که به شدت مستعد و مناسب است برای پرنده نگری؛ چرا که حضور جوندگانی چون جرد و جربیل و موش های صحرایی، حضور پرندگان شکاری همچون دلیجه و سارگپه و جغد را در آسمان آبی این جنگل ها سبب شده است. همینطور می توان به کاخ سرهنگ آباد و کاخ امیرآباد که مربوط به دوره قاجار هستند اشاره کرد که در صورت توجه و مرمت می توانند جاذبه های بسیاری برای گردشگران به نمایش بگذارند. البته بعد از بازدید دریافتیم که به این زودی ها نمی شود امیدی به مرمت این بناهای ارزشمند داشت. آرام آرام باید به سمت اصفهان روانه شد؛ هوا رو به تاریکی است و سفرهای بعدی ما را به سوی خود فرا می خوانند.

 

 

باشگاه خبرنگاران: زواره شهري در دل كوير است شهري كه جاذبه هاي ديدني آن اگر بيشتر از ابيانه و ماسوله و ديگر مقاصد گردشگري كه ‌آژانس هاي مسافرتي هر روز برايشان برنامه تور دارند نباشد، كمتر از آن ها نيست شهري كه با تمام ساخت و سازها و تخريب هايي كه جزء لاينفك معماري امروز ايران شده هنوز هم بافت خشت و گلي و زيباي خود را حفظ كرده است. شايد بتوان آن را يزد كوچك ناميد اگر كه يزد را با ابعاد گسترده اي در نظر بگيريم زواره مينياتوري از يزد است كه همه مختصات شهر يزد را در خود دارد اين ويژگي ها شامل خانه هاي شش صفه باقي مانده و از دوره سلجوقي و چهار صفه هاي باقي مانده از دوره صفوي، مسجدي با شش منار به نام مسجد پامنار و دو مسجد جامع مي شود.  زواره شهري قديمي بوده و مردم بومي زواره بر اين باورند كه شهرشان همنام زواره زابلي برادر رستم است و اردستان را هم پيش خود ارگ رستم دستان مي‌پندارند و بر اين پندارند كه روستاي تلك آباد همان ترك آباد است كه گواه وجود افراسياب در محل و كشتزار شيگرد يا شگرد در شمال غربي دشت زواره به نام شيده پسر افراسياب مبدل مي سازند تاريكي از پهلوانان داستان هاي حماسي ديگر را به ياد آورد اما باور آن ها دوست باشد يا نباشد زواره يكي از قديمي ترين سكونت گاه هاي ايرانيان بوده است.

 

 

مهدی مشتاقی (کارشناس میراث فرهنگی)، ایسنا: مسجد پامنار زواره در قرن پنجم هجری (عهد مغول‌ها) توسط ابوعبدالله محمد ابن ابراهیم (دهدار وقت زواره) ساخته شده و دارای هفت محراب است.یکی از محراب‌ها به سمت بیت‌المقدس و شش محراب دیگر به سمت مکه طراحی شده‌اند که در اوایل انقلاب، محرابی که به سوی بیت‌المقدس ساخته شده بود تخریب شد و به یک سالن بزرگ برای اجتماع مردم در مسجد تبدیل گشت. در کنار این مسجد مناره‌ای قرار گرفته که دارای ارتفاعی بالغ بر 24 متر است و به عنوان دومین منار تاریخ‌دار (دارای کتیبه تاریخی) کشور محسوب می‌شود. به احتمال بسیار زیاد مسجد پامنار 20 سال زودتر از این منار بنا شده است. اکثر مساجد باستانی ایران به جای کاخ‌های ساسانیان یا معابد آنها بنا نهاده شده است و مسجد پامنار نیز بر همین اساس زمانی که اسلام به کشور وارد شد به جای یک آتشکده دوره ساسانیان بنا شد. کتیبه‌هایی بر روی ستون‌های درب ورودی مسجد وجود دارد؛ در خصوص نحوه اداره و تعداد موقوفات این مسجد توضیحاتی داده و از مهم ترین موقوفات این بنا می‌توان به 12 حبه ده فرهنگ‌آباد سفلی اشاره کرد. قسمت‌هایی از مسجد پامنار در سال‌های 1356 تا 1358 به دلیل افزایش فضا تخریب شد تا بتواند جمعیت بیشتری را در خود جای دهد و به یک مرکز تجمع برای مردم زواره تبدیل شود.

 

 

 

 

مهدی رفائی، مهر: وجود دو حسینیه قدیمی صفویه و قاجاری در پس کوچه های زواره با 400 سال قدمت، نشان از عشق این مردمان سختکوش و خداشناس به واقعه کربلا و ائمه اطهار دارد که با برنامه ریزی دقیق احداث این بناها هنوز بعد از 4 قرن فضای حسینیه ها جوابگوی نیاز مردم است. مجموعه بازار زواره به عنوان قطب اقتصادی شهر که کاروانسرا و مدرسه علوم دینی و امامزاده یحیی و مسجد کرسی و آب انبار نو و مدرسه لطف علی خان ترشریزی نیز در آن واقع است نیز از اولین بناهای احداثی در زواره قدیم بوده. مقبره میر بهاءالدین از سادات طباطبایی که در حمله مغول شهید شده و حصار و یخچال زواره که برج و بارویی از دوران سلجوقی است و دارای چهاردروازه و دژ برای حفظ جان و مال مردم بوده به همراه سردخانه طبیعی برای حفظ مواد غذایی و انبار یخ از دیگر مناطق و مکان های دیدنی زواره به شمار می رود. خانه هشت بهشت یا نیری زواره با معماری حیرت انگیز و زیبا در دو طبقه و هشت ایوان داخلی با معماری متفاوت از خانه های زواره که برای عزاداری فاطمیه استفاده می شود نیز یکی از بناهای ثبت ملی زواره است. قلعه های سنگ بست و حکیم باشی در سه طبقه در بافت قدیمی زواره دارای اسطبل و انبار و قراولخانه و شاه نشین وبرج های دیدبانی و اندرونی و مسکونی از نقاط جالب و چشم اندازهای زیبای زواره است که در کنار دیگر ابنیه این شهر نظیر برج های کبوترخانه وآب انبار
باغبازان و پامنار و گنبدهای عرفا و... جزء 81 ابنیه ای به شمار می رود که به ثبت ملی میراث فرهنگی ایران رسیده است.