چاپ

متن  مجتبی جوادیه کارشناس گردشگر  
عکس  سجاد واسعی و وحید شکری

«هرودوت» تاریخ بنای این شهر را 800 پیش از میلاد و «دیاکو» نخستین پادشاه ماد را به عنوان بنیانگذار این شهر و همچنین سلسله پادشاهی ماد معرفی می‌کند. در کتیبه‌های آشوری پیلسر نام «آمادی» بر این شهر گذاشته‌اند. در برخی دیگر آن را آکسایا (کارا کاسی) شهر کاسی‌ها خواندند که تاریخ این شهر را به قبل از مهاجرت آریایی‌ها به این مکان می‌رساند. اما دیاکو آن را «هگمتانه» به معنای محل تجمع نام‌گزاری کرد و دستور ساخت شهری متمرکز را داد؛ ترکیبی از دیوارهای تودرتو و مدور که هفت دژ را شامل می‌شد که هر کدام داخل دیگری بود و آن را مرکز حکومت خود کرد. به این وسیله اولین پایتخت تاریخ ایران و امپراطوری بزرگ ماد در دامنه کوه الوند شکل گرفت. همدان با ارتفاع 1850 متر از سطح دریا دومین مرکز استان مرتفع نام دارد و ازین رو آب و هوای سرد در زمستان و تابستان های آن، این شهر را به یکی از مقاصد گردشگری مهم در غرب ایران تبدیل کرده است.

 

ویـژه گردشگران تاریـخ‌ دوست
شاید به تعداد انگشتان دست در کل دنیا، شهرهایی مانند همدان باشند که دوره‌های مختلف تاریخی را تجربه کرده‌اند و همواره در تمامی ادوار جزو شهرهای مهم کشور بوده‌اند. همدان از چیزی نزدیک به سه هزار سال پیش سکونت‌گاه اقوام مختلف ایرانی بوده است، بنابراین گردشگران علاقه مند به تاریخ، می‌توانند حساب ویژه‌ای روی این شهر باز کنند. اولین مقصد در همدان، «هگمتانه» است؛ بقایای شهر باستانی هگمتانه هم اکنون مورد بازدید گردشگران قرار می‌گیرد. این محوطه باستانی در مرکز شهر و نزدیک به بازار قرار دارد و موزه اشیای باستانی همدان و نیز کلیسای گریگوری استپان و کلیسای مریم مقدس همگی در این محوطه باستانی قرار دارد. مقصد تاریخی بعدی «استر و مردخای» است. همزمان با دوره پادشاهی خشیارشا ملکه استر با یاری عموی خود مردخای موفق شدند دسیسه مربوط به قتل عام یهودیان را خنثی کنند و نظر پادشاه را نسبت به رای خود برگردانند. در کتاب مقدس (عهد عتیق) داستانی مفصل از استر وجود دارد و آن را ناجی قوم یهود می‌دانند. این مکان به عنوان یکی از مهم ترین زیارتگاه های کلیمیان شمرده می‌شود و توسط جامعه کلیمیان ایران نگهداری و اداره می‌شود. می‌توانید در مرکز شهر، ابتدای خیابان شریعتی از این بنای تاریخی دیدن کنید. اگر به تاریخ ادیان علاقه مندید، بدانید در بازار همدان مسجدی به نام پیغمبر وجود دارد که در کنار محراب آن یکی از پیامبران بنی اسرائیل دفن شده. «حجی» نام پیامبری است که در بخشی از کتاب مقدس (عهد عتیق) گفتاری از او وجود دارد. مسیحیان آن را پیامبر کوچک می‌نامند؛ چون بخش او در کتاب مقدس کوتاه‌ترین گفتار است. همدان از دیر باز در مسیر غرب به شرق ایران قرار داشته و در غرب این شهر دره‌ای بسیار زیبا به نام عباس آباد قرار دارد که در انتها یک دره دیگر به نام تاریک دره از آن جدا شده و مسیری برای عبور از کوهستان الوند به سمت غرب به شمار می‌رود. در محل تلاقی این دو دره، کتیبه‌های هخامنشی وجود دارد که یکی از آنها به دستور داریوش بزرگ و دیگری خشیارشا بر صخره ای کنار رود عباس آباد کنده شده‌اند و در مجموعه «گنج نامه» مورد بازدید گردشگران قرار می‌گیرند. در زمان اشکانیان در دو طرف دروازه شرقی شهر همدان دو شیر بزرگ سنگی وجود داشته، بعدها اعراب آنها را باب‌الاسد نامیدند. در حال حاضر یکی از آنها پس از گذشت سال‌ها تبدیل به نماد میدانی به همین نام در همدان شده. بنابراین بنای «شیرسنگی» یکی دیگر از جاذبه‌های توریستی همدان است که گردشگران نوروزی را فرا می‌خواند.

 

ویـژه گردشگران عارف و شاعردوست
«گنبد علویان» به جامانده از دوره سلجوقی، بنایی است با گچبری و آجرکاری کم‌نظیر که در نزدیکی محوطه باستانی هگمتانه قرار دارد. «برج قربان» در محوطه زندیه نزدیک به آرامگاه بوعلی مدفن حسن ابن عطار حافظ از امرای سلجوقی است. «مسجد جامع» همدان و همچنین «بازار» این شهر و «کاروانسرا»های زیبای آن به جامانده از دوران صفوی و قاجار هم از جمله جاذبه‌های این شهر محسوب می‌شوند. حکیم ابوعلی سینا، فیلسوف و پزشک بزرگ تاریخ ایران خالق کتب ارزشمندی چون قانون و شفا در میدانی به همین نام مدفون و بنای زیبایی با هنرمندی مهندس سیحون بر مزار وی ساخته شده است و امروزه به نماد شهر همدان تبدیل شده و از مراکز اصلی گردشگری این شهر محسوب می‌شود. در این مجموعه موزه‌ای کوچک از ابن‌سینا وجود دارد و در حیات آرامگاه یکی از شخصیت‌های برجسته در شعر و ترانه، عارف قزوینی مدفون است. «آرامگاه و موزه ابوعلی سینا» یکی از جاذبه‌های گردشگری مهم شهر همدان است. همه ما با دوبیتی‌های باباطاهر، این شاعر بزرگ قرن پنجم آشناییم و آنها را زمزمه می‌کنیم اما این را کمتر کسی می‌داند که باباطاهر پس از فردوسی کسی بود که به فارسی شعر گفت و در زنده ماندن زبان فارسی نقش مهمی ایفا کرد. «آرامگاه باباطاهر» در میانه میدانی به همین نام در نزدیک ورودی شهر همدان از سمت شمال قرار دارد. اما همدان زادگاه مفاخر بزرگی چون عین الغضات همدانی، خواجه رشیدالدین فضل الله،میرسید علی همدانی، میرزاده عشقی و بسیاری دیگر که می‌توانید در موزه مفاخر همدان در مورد آنها بیشتر بدانید.

 

ویـژه گردشگران طبیعت دوست
اگر قصد بازدید از گنج‌نامه را داشته باشید، از میان «دره عباس آباد» عبور می‌کنید و مناظر کوهستانی زیبایی سر راهتان خواهید دید. در انتهای دره، آبشار زیبای گنج نامه وجود دارد. می‌توانید با کمی کوهپیمایی سبک، آبشارهای دیگری در ابتدای دره کیوارستان ببینید. «دشت میشان» در ارتفاعات از همین مسیر قابل دسترس است، همچنین تاسیسات تله کابین برای رسیدن به آن وجود دارد. «دشت تخت نادر» با وسعت یک و نیم هکتار در ارتفاع سه هزار متری با چشمه‌های فراوان بین دشت میشان و قله الوند است. از طرف دیگر، در نزدیکی شهر همدان و دامنه رشته کوه الوند روستاهایی با معماری زیبا و طبیعت چشمگیر وجود دارد که با طی مصافت کمی از شهر به آنها می‌رسید. از آن میان می‌توان «دره مراد بیگ»، «حیدره»، «برفین» و «امامزاده کوه»، «سیمین ابرو»، «ورکانه» و «دیویجین» را نام برد.

 

گذری بر شهرستان‌های استان هـمدان
در گذر خود از استان همدان حتما به شهرستان های زیبای این استان هم سر بزنید؛ شهرهایی که با دارا بودن جاذبه‌های طبیعی و تاریخی فراوان حرف‌های زیادی برای گفتن دارند. «نهاوند» یکی از مقاصد مهم گردشگری در استان همدان است. شهر سراب‌ها و سرچشمه رود گاماسیاب که در ادامه این رود به سیمره و نهایتا کرخه تغییر نام داده است. «سراب گاماسیاب»، «گیان» و «فارسبان» همچنین «موزه و حمام حاج آقا تراب» از دیگر مکان‌های این شهرستان است. شهر «ملایر» (آتشکده) یا «تپه باستانی نوشیجان» از آثار به جا مانده از دوران مادها هستند. پارک و «امارت صیفیه» و «روستای پری زنگنه» زادگاه کریم خان زند از جمله مکان‌هایی است که در ملایر می‌توان دید. «غار علیصدر» شگفت‌انگیز و خنک و بی‌بدیل، با قابلیت قایقرانی، ارزش آن را دارد که حداقل یک روز از سفر خود را صرف آن کنید. این غار از همدان حدود 60 کیلومتر فاصله دارد و در میانه راه می‌توانید از شهرهای «لالجین» و «بهار» هم بازدید کنید. لالجین به شهر سفال معروف است و بهترین فرصت برای خرید سوغاتی از این استان به شمار می‌رود. همچنین در این شهر می‌توانید آبگوشت بزباش، غذای سنتی و لذیذ همدانی را امتحان کنید. «تویسرکان» شهری است که «آرامگاه حبقوق نبی»، از دیگر مکان‌های مذهبی استان در آن وجود دارد. این مقبره که متعلق به یکی از پیامبران بنی اسرائیل است و همانند حجی پیامبر در کتاب مقدس (عهد عتیق) از او گفتار مفصلی به جا مانده است. «آرامگاه میر رضی الدین آرتیمانی» از شعرای مشهور نیز در این شهر واقع شده است. اما اگر طبیعت‌دوست و خصوصاً دوستدار حیات وحش هستید، منطقه حفاظت شده خان گرمز در این شهرستان، فرصت مناسبی برای بازدید و عکاسی از حیات وحش را برای شما به ارمغان می‌آورد. «باغ شهر سرکان» از دیگر مکان‌های پیشنهادی ما به شماست؛ جایی که می‌توانید از بزرگ ترین باغات گردوی ایران بازدید کنید.


از هـمدان دست پر برگردید!
برای اینکه از همدان دست خالی بیرون نروید، می‌توانید سفال را که یکی از اصلی‌ترین صنایع دستی همدان است تهیه کنید. برای این کار اگر بتوانید به لالجین بروید خیلی خوب است و قدرت انتخاب بیشتری دارید، ولی در میدان باباطاهر هم مراکز فروش سفال فراوانی وجود دارد. سوغات دومی که از این شهر باید با خود ببرید، چرم است. چرمینه‌های همدان زمانی در خاورمیانه شهرت بسیاری داشتند. هم اکنون نیز در بازار همدان در راسته‌ای محصولات چرمی این شهر عرضه می‌شوند. اگر هم به دنبال سوغات‌های خوراکی می‌گردید، خیالتان راحت باشد که خوراکی‌ها و چاشت‌های بسیاری مختص همدان هستند؛ انگشت پیچ، حلوا زرده، کماج و شیرمال از این دسته‌اند و البته ترشی و عرقیجات همدان هم جایگاه ویژه‌ای خواهند داشت!