یکشنبه, 28 آبان 1396
13:44

یکی از جاذبه های سفر به روستاهای کویری برای من شناخت چگونگی زیستن در منطقه ای بیابانی است؛جایی که آب به زحمت از دل زمین به بالا آورده می شود و زمین چندان با گیاهان مهربان نیست و آفتابی بسیار گرم بر زمینشان می تابد. دوست دارم بدانم معماری خانه هایشان چطور باید باشد که گرمای تابستان را برایشان تحمل پذیرتر کند، درختانشان چه نام دارد، کشاورزی آنجا چه معنایی دارد، سر سفره هایشان چه غذاهایی می آید. مسلما هراندازه روستا بکرتر باشد و فاصله اش با شهر ها بیشتر باشد، احتمال دیدن زندگی کویری به معنای واقعی بیشتر خواهد بود؛  جایی که سنت های کویری هنوز بر مردمانش تاثیر گذار است و المان های زندگی شهری و حضور گردشگران بر زندگی کویری کمتر سایه انداخته است. اولین چیزی که فکر مرا به خود مشغول می کند، خوراکی های کویری است؛ آنچه از دل این خاک بیرون می آید. به سراغ منطقه خور و بیابانک رفتم تا خوراکی‌های کویری را ببینم و بچشم.متاسفانه وقتی از مردمان روستا های اطراف می پرسم چه غذاهایی محلی و بومی این منطقه است، شانه هایی می بینم که بالا می رود و حس نمی دانم در چهره ها هویدا می شود. خیلی ها می گویند غذایی نداریم و یا نام یکی، دو غذا را می برند، یا می گویند این غذاها که خاص نیست. من فکر می‌کنم آنها این نکته را در نظر نمی گیرند که آنچه سال هاست بر سر سفره‌شان می آید و پای ثابت برنامه غذایی شان است، می تواند از جذابیت های سفر به این منطقه باشد. وقتی به سراغ اقامتگاه های بومی هم می روم مشکل حل نمی شود، لیست غذاها تعجبم را بیشتر می کند. نام غذاها همان مرغ و کباب و امثال این هاست؛ متداول ترین غذاهایی که هر  روز در شهر آنها را می بینیم و می خوریم. متاسفانه فرهنگ گردشگران بر فرهنگ روستاییان تاثیر بیشتری داشته تا سنت ها و فرهنگ خودشان. آنها  از ارائه غذاهای خود مانده اند و آنها را باب میل گردشگران نمی دانند و به پخت غذاهای دیگر پرداخته اند.

      گیاهخواران به کویر بروند
اما من دست از سر  ماجرا برنداشتم و همچنان از تک تک روستاییان که می دیدم درمورد غذاها می پرسیدم، نهایتا متوجه شدم که غذاهایشان برپایه آن چیزی است که محصول کشاورزی‌شان است و پیدایش کردم؛ شلغم و چغندر که با آن احتمالا انواع غذاها پخته می شده است و امروزه تنها نام  یکی، دو تای آنها در یادشان مانده است، آش شلغم و یخمی که غذاهایی با چغندر  هستند. سبزی جالب دیگری هم در این منطقه یافت می شود به نام «هنگ»  که با آن آش می پزند و اسم این آش انقوزه است. با همین سبزی ترشی می اندازند و همچنین  آن را در ماست و دوغ استفاده می کنند.پلـــوهـــــایی نیــــز بــــومی ایــــن منطقــــه اســت، مثـــل« پلوی مـــاش و کــــادر» که در پــــخـــت آنــــهـــا  باز هــم از ســـبــــزی که در  بیابان های اطرافشان می روید استفاده مــی کــــنند. ارزن هــــم در پلــــوهـــایشــــان استفاده می شود و یا بلغور که پلویی با گندم است. کله جوش و اشکنه هم در این منو جای خاصی دارد. همچنین انواع ســبزی‌هایی که دم عــید روستاییان در دل بیابان آنها را می‌چینند و پرطرفدار است، نام چندتا از این سبزی‌ها خمیرو  و پیازو و تره بیابانی است. انواع نان مثل نان «شل شلی» که   مایه آن بسیار روان است و روی تابه های سنگی پخته می شود را نباید فراموش کرد. وقتی که دقیق می شوم می بینم چه منوی پر و پیمانی شده. گوشت شتر را  هم می تواند به عنوان غذای بسیار خاص این منطقه  در نظر گرفت، اما با خودم فکر می کنم که مردمان کویر اولین گیاهخواران ایران هستند  بی‌گمان.

     تجربه آشپزی در کویر
از بهترین لحظه های سفر برای من پخت و پز در کنار مادرهای پیر میزبانان است؛  مادرهایی که همه چیز را به سنتی ترین شیوه انجام می دهند و کنارشان همه چیز بوی  اصالت می دهد. خوشبختانه این شانس نصیبمان شد و یکی از میزبانان کویری مان از ما دعوت کرد تا در پخت نوعی نان  به نام  «سورک»  همراهشان باشیم. مادر خانه از شب قبل مایه خمیر را آماده کرده بود. جایی کنار خانه آتش کوچکی برپا کردیم و منتظر ماندیم تا ذغال ها آماده شود، سپس قابلمه ها را روی آنها قرار دادیم و مقداری روغن کف آنها ریختیم و لایه نسبتا زخمی از مایه خمیر را درونشان ریختیم، سپس کمی سبزی رویشان پاشیدیم. باید منتظر می ماندیم تا یک طرف نان بپزد و بعد آن را برگردانیم.  همین مایه خمیر  اگر در ماهیتابه مثل کتلت سرخ شود نامش «قَلیف» می شود  و ما مابقی خمیرها را به کمک میزبان مهربان در تابه ها سرخ کردیم. این نان یا کلوچه را بدون شکر تهیه می کنند، اما به درخواست ما در دستور کار کمی هم شکر قرار دادند تا کلوچه های حاصل شیرینی هم داشته باشد، خلاصه که لذت زیادی در این همراهی و آشپزی محلی وجود دارد و من فکر می کنم همین فرآیند برای بسیاری از گردشگران جذاب است. دیدن مراحل پخت غذا و حتی مشارکت در تهیه آن می تواند گزینه جالبی برای مهمانان اقامتگاه ها باشد.