جمعه, 06 ارديبهشت 1398
10:48

پری زنگنه
تصویرگ


نقده دوزی یکی از انواع هنرهای رودوزی روی پارچه است که قدمتی کهن دارد. براساس پژوهش های به عمل آمده، نوعی تزئین پارچه و لباس بوده که در دوره هخامنشیان رواج داشته است، اما براساس گفته های خانم محمدنبی، استادکار بنام این هنر در اصفهان، پیشینه هنر نقده دوزی به دوره قاجار می رسد. می توان دوره های افول این هنر را دلیلی بر مخدوش شدن مستندات تاریخی و اشکالات تاریخچه ای دراین زمینه دانست. به علاوه، قیمت تمام شده این اثر هنری، همچون دیگر صنایع دستی اصیل ایرانی، به قدری است که کمتر خانواده ای قادر به خرید آن خواهد بود و این استطاعت کم مالی، پابه پای فراموشی، در به قهقرا رفتن تاریخی این صنعت هنری، موثر بوده است. این دوخت، با استفاده از نخ های طلایی یا نقره ای که به صورت پهن تابیده می شود و به آن نقده می گویند، انجام می گیرد. ساخت این نقده ها، توسط استادکار زرکش با مهارت تمام انجام می شود و در اختیار نقده دوز قرار می گیرد. در گفت وگو با آقای حسن دانشور که از زرکش های بنام اصفهان و از شاگردان استاد مرحوم صفر کوفیگر بوده اند، به این موارد اشاره شد:

برای ساخت نقده، ابتدا شمش نقره را ذوب کرده و در قالبی استوانه ای شکل می ریزند.با وسایل مخصوص، این نقره استوانه ای پهن را بارها پتک می زنند تا به صورت یک مفتول گرد با قطردو تا سه سانت درآید. پس از سابیدن و تمیزکردن، ورقه طلا را که از نورد شمش طلا به دست آمده و ورقه ای نازک است را به دور میله نقره داغ شده، با سنگ یشم و کوبیدن، می پیچند. این میله را بارها از حدیده هایی با ابعاد مختلف رد می کنند. امروزه از حدیده هایی که از جنس الماس است استفاده می شود، اما در گذشته، زرکش ها ورقه ای آهنی را با وسایل مخصوص، سوراخ های ریز و درشت می زده اند و میله های نقره و طلا را از داخل آن می گذرانده اند تا به اندازه دلخواه برسند. به این ترتیب، آخرین محصول به دست آمده را به دور قرقره می پیچند و به دست نقده دوزها می رسانند. هر 100 مثقال نقره، یک مثقال طلا دارد.پس از شناخت یکی از مهم ترین و ارزشمندترین ابزار نقده دوزی، به معرفی سایر ابزار می پردازیم: کارگاه چوبی مخصوص نقده دوزی، دو خرک زیر کارگاه، پارچه تور، سوزن، نخ و به قول خانم محمدنبی، همت زیاد! ابتدا طرح مورد نظر را با باسمه و رنگ سیاه به روی پارچه توری نقش می کنند. توری را به کارگاه می بندند و با سوزن و نخ و نقده، طرح را پر می کنند. پرکردن طرح با نقده، مهارت خاصی می طلبد. پنهان کردن انتهای نقده ها، به گونه ای است که پشت و روی اثر، به هیچ عنوان مشخص نمی شود و این، بخش دیگری از مهارت استادکار در پنهان کردن سر نقده هاست. از نقوشی که در نقده دوزی استفاده می شود می توان به نقش هل، ستاره، تگرگ، گل، بته، پروانه و سایر نقوش اشاره کرد. تورهای نقده دوزی شده، مصارف مختلفی دارند، همچون پرده، روتختی، رومیزی، شال، روسری و چادر. البته چادر و شال از جمله مواردی است که هموطنان کلیمی به عنوان هدیه برای نوعروس تهیه و در شب عروسی تقدیم می کنند. برسرکردن شال یا چادر نقده دوزی شده از جمله سنت های رایج میان کلیمی هاست و هر خانواده کلیمی موظف به خرید این هدیه ارزشمند است و بدون این هدیه، ازدواج رسمیت عرفی نمی یابد. دوخت نقده به شیوه های قدیمی نیز از جمله ویژگی کار خانم محمدنبی است. ایشان همچنین در زمینه مرمت و احیای نقده های قدیمی و سیاه شده، مهارت خاصی دارند. برای جلوگیری از سیاه شدن نقده می توان آنها را قاب کرد و پشت قاب را با نوارهای ضخیم چسب پوشاند تا از ورود هوا به داخل قاب جلوگیری شود. درحین کار نیز برای آنکه کار سیاه نشود، می توان قسمت های کار شده را با پارچه پوشاند.به این ترتیب پرداخت و مرمت نقده های قدیمی و سیاه شده نیز از شاخه های مربوط به این رشته است که توانایی و شناخت ویژه ای می طلبد. درمجموع قیمت تمام شده یک اثر با متریال اصیل و دستمزد یک استادکار حرفه ای، از مواردی است که به گران بودن این هنر می انجامد.

 

 

 

Gold Decorative Embroidery

Pari Zanganeh
Naghadeh-doozi is a type of traditional embroidery on the textile using gold and silver thread that has long been used in Iran. Ancient history research indicates that the art of Naghadeh-doozi was used to decorate formal dresses in Achaemenids time, and according to Ms. Mohammad-Nabi, a master of this artwork in Isfahan, it was very popular in Qajar era. The technique is based on sewing thick twisted silver or gold threads on the cloth. Since the final price of this elaborate handicraft is rather high for Iranian families it is not very popular and is going to be forgotten.