چهارشنبه, 26 تیر 1398
13:10

سارا عباس نژاد
عکاس و عضو تحریریه سرویس گردشگری روزنامه اصفهان زیبا


«ماشته بافی» شاید اسم غریبی به نظر برسد، ولی در واقع خیلی هم برای ما آشناست و بدون اینکه نامش را  بدانیم بارها این هنر دستی را دیده ایم و از آن استفاده کرده ایم. ماشته نوعی پارچه است و در دسته بندی رشته‌های صنایع دستی، در دسته نساجی سنتی محسوب می شود و شباهت بسیاری به جاجیم دارد و دستگاه بافت آن شباهت زیادی به دستگاه کاربافی دارد، اما از جاجیم بسیار نازکتر و از کاربافی کلفت تر است. در گذشته برای بافت این پارچه از نخ های پشمی استفاده می شده است و امروزه از نخ‌های پلی استر و آکریلیکی نیز برای بافت آن استفاده می شود. ماشته بافی به استان لرستان و عشایر این استان منسوب است، اما تاریخ دقیقی برای این محصول وجود ندارد و قدمت آن در دست نیست، ولی امروزه در غرب استان اصفهان در شهرستان تیران به همت هنرمند جوانی احیا شده است و به حیات خود ادامه می دهد.

 

شیوه بافت ماشته
دستگاه بافت در ماشته بافی شامل دار ماشته بافی چهار وردی که ورد ابزار تقسیم بندی تارهای چله است. در واقع قسمت اصلی دار شامل چهار ورد است که وظیفه تقسیم تارهای چله را به عهده دارد. این وردها توسط پدال هایی به پایه دار وصل می شوند که به هنگام بافت با جابه جایی هماهنگ آنها توسط پاهای بافنده عمل بافت صورت می گیرد. هنگام بافت به وسیله ماکو که وظیفه جابه جایی پود را بر عهده دارد با دست از بین تارها رد می شود که این تارها توسط فشار پا روی پدال ها باز می شوند. عرض دستگاه های ماشته بافی در دو اندازه 60 و 79 سانتی متری است، در نتیجه عرض پارچه های ماشته بافی نهایتا در این دو اندازه در بازار وجود دارند و طول آنها می تواند تا چند متر، بسته به کاربرد آن برسد. عمده رنگ هایی که برای بافت این پارچه به کار برده می شده است عبارتند از رنگ های قرمز و سفید و سورمه ای که امروزه از رنگ های متنوع بیشتری در ماشته بافی استفاده می شود. در بافت این پارچه از گره استفاده نمی شود و تنها تاروپود کنار هم قرار می گیرند و رنگ ها عهده دار ایجاد طرح و نقش به روی پارچه هستند که  طرح های موجود پارچه های ماشته بافی طرح های زیگزاگ،  راه راه و چهارخانه و یا حاشیه هایی در پارچه های تک رنگ است.در قدیم این پارچه برای رختخواب پیچ استفاده می شده است، اما امروزه به عنوان سجاده و کوسن و رومیزی  استفاده می شود و حتی به صورت تکه دوزی روی کیف و کفش زنانه مورد استفاده قرارمی گیرد. در ایران در اکثر مناطقی که بافت آن رواج دارد به نام جاجیم خوانده می شود. فقط در خرم آباد و کرمانشاه ماشته یا موج نامیده می شود.


برای دیدن ماشته بافی می توانید به سراغ موزه مرکز کارآفرینی دانشگاه هنر واقع در خیابان حکیم نظامی بروید. توجه داشته باشید قیمت این محصول در بازار برای پارچه ای با ابعاد 60 در 60 سانتی متر در حدود 30 هزارتومان است و اگر به درخواست مشتری از نخ های مرغوب تر و یا رنگ های گیاهی استفاده شود قیمت آن چند برابر خواهد شد.