شنبه, 03 فروردين 1398
23:30

مریم عباسی
پژوهشگر ، مدرس دانشگاه و عضو تحریریه سرویس گردشگری روزنامه اصفهان زیبا

 

مدارک تاریخی نشان می دهد که تزئین بنا با آئینه نخستین بار در شهر قزوین پایتخت شاه تهماسب اول و در دیوان خانه ای که او در سال 951 قمری به پایان رساند آغاز شده است. رایج ترین طرح ها در آئینه کاری طرح گره و شیوه گره سازی بود و طرح قابسازی یا قاب بندی به شیوه های گوناگون به ویژه در تزئین سقف به کار می رفت. حدود صد سال پیش، در نیمه دوم سده چهاردهم هجری، آئینه کاری همراه با گچ بری رواج یافت و کاربرد شیشه های رنگی در سطح وسیع تر، ایجاد نقوش و طرح های تازه چون گل و بوته و نقوش اسلیمی و کاربرد شیشه های محدب که به صورت آئینه در می آید از ویژگی های این دوره است. در روش آئینه کاری با آئینه های محدب، برخلاف روش سنتی که تمامی قطعه ها به شکل هندسی و گوشه دار بریده می شد به اشکال دور دار و منحنی برده شده و شکل های غیر هندسی را می سازند.

 

آئینه کاری؛ از الف تا ی
برای شروع آیئنه کاری، نخست با بررسی سطحی که قرار است تزئین شود، طراحی توسط معمار یا استاد آئینه کار صورت می گیرد و روی کاغذ پیاده می شود. قطعات آیئنه متناسب با طراحی صورت گرفته بریده می شود و روی کاغذ به شکل پازل کنار هم چیده می شود. چنانچه طرح پیچیده باشد کاغذ را سوزنی می کنند، روی دیوار قرار می دهند و با گرد زغال طرح را منتقل می کنند ولی استاد زبردست مانند استاد حسین نیازی به این کار ندارند و از گوشه کادر شروع به چسباندن تکه های آئینه با خمیری که آمیزه ای از گچ و سریش است، می کنند. حتی بسته به مهارت استاد کار، طراحی هم ممکن است در حین اجرا انجام شود. در مواردی که آئینه کاری دارای سطح برجسته باشد، زمینه کار را قبلا گچ بری کرده و آماده می کنند. پس از اتمام چسباندن آئینه ها، سطح کار را تمیز کرده و جلا می دهند.در گذشته آئینه را خود استاد کارها می ساختند واساتید ماهرتر، آئینه های شفاف تر با طول عمر بیشتر می ساختند. استاد حسین از کارگاه آئینه سازی خانواده به اسم جیوه خانه و مهارت پدر در آئینه سازی می گوید که حتی آینه های محدبی برای هتل عباسی ساخته است. علاوه بر آئینه کاری هتل عباسی، رستوران شهرزاد و مقبره صاحب ابن عباد از آثار اوست و زمانی که به حج مشرف می شود استاد حسین مقبره صاحب ابن عباد را تمام می کند. همین طور زمانی که در آرزوی خدمت در حرم امام رضا بوده است، گنبد امامزاده ابوالعباس محمد خوراسگان را به ظرافت هرچه تمام تر با آئینه می آراید و در مرمت خانه اعلم، رستوران جارچی باشی، خانه بخردی و خانه شیران همکاری کرده است. پدراستاد علی مرآتیان، کاخ گلستان و شمس العماره را آئینه کرده است و جوان ترین آئینه کار این نسل مهدی مرآتیان است که به صورت خود آموخته به خلق تابلوهای نقاشی پشت آینه مشغول است و علاوه بر آئینه کاری سنتی با استفاده از خرده های دور ریز آئینه تکنیک های جدیدی خلق می کند.


کار خوب آیینه کاری را بیش از همه از جزم و جفت بودنش باید شناخت که وقتی دست روی آن می کشید یکپارچه و یکنواخت حس شود. گویی یک صفحه آینه است که بالا و پایین می رود و تکه های جدای آینه احساس نمی شود. راه دیگر شناخت، بررسی هندسه آن است. طرح های متقارن به درستی ایجاد شده باشد، گوشه ها و زوایای قائمه تمیز و دقیق باشد. نکته دیگر توجه به روش اجرا و برش هاست. در یک آئینه کاری خوب آئینه ها تمیز و بدون ریختگی کاملا برش یافته اند نه این که روی یک آینه خط انداخته شده باشد.


اگر قصد آئینه کاری فضای داخلی خانه را ندارید و یا امکان تغییر فضای داخلی را ندارید، می توانید تابلو- آئینه  بخرید. این آثار چند دسته هستند. دسته اول که قیمتی بالای 500 هزار تومان دارند، در واقع بخشی از آئینه کاری نفیس بناهای تاریخی است که تکرار شده است و در یک قاب 50 در 50 سانتی متر جای گرفته است. دسته دیگر آینه هایی است که حاشیه اش با نقاشی پشت آینه یا قطعات آینه کاری تزئین شده است این آینه ها بنا به کاری که روی آن ها انجیام شده باشد از 40 هزار تا 300 هزار تومان به فروش می رسند.